شورای عالی مدارس اهل سنت جنوب ایران Madares-Eslami.com

بخشنامه قضایی مشهور حضرت عمر بن خطّاب ( رضی الله عنه ) به ابوموسی اشعری ( رضی الله عنه )
مِنْ عبدِالله، عُمَر بن الخطّاب أمیرالمؤمنین إلی عبدالله بن قیس، سلامٌ علیک؛ امّا بعد:
فإنّ القضاءَ فریضة محکمة و سنّة متّبعة؛ فافهم إذا أدلیَ إلیک؛ فإنّه لا ینفع تکلّم بحقٍّ لانفاذ له؛آسِ بین النّاس فی وجهک حتّی لا یطمعَ شریفٌ فی حیفک و لا ییأس ضعیفٌ من عدلک؛ البیّنة علی من ادّعی والیمین علی من أنکر؛ والصّلح جائز بین المسلمین إلا صلحاً أحلّ حراماً أو حرّم حلالاً؛ لا یمنعک قضاءٌ قضیته بالأمس فراجعْتَ فیه عقلک و هُدِیتَ فیه لرشدِک أنْ ترجَعَ إلی الحقِّ؛ فإنّ الحقَّ قدیمٌ و مراجَعَة الحقِّ خیرٌ من التّمادی فی الباطل. اَلْفَهْمَ فیما تلجلج فی صدرک ممّا لیس فی کتابٍ و لا سنّةٍ، ثمّ اعرفِ الأشباه و الأمثال؛ فَقِسِ الأمورَ عند ذلک واعْمِدْ إلی أقربها إلی الله وأشبهها بالحقِّ و اجعل لمن ادّعی حقّاً غائباً أو بیّنة أمداً ینتهی إلیه؛ فإن أحضر بیّنته أخذْتَ له بحقّه و إلا استحللتَ علیه القضیّة؛ فإنّه أنفی للشّک و أجلی للعَمی. المسلمون عدول بعضهم علی بعضٍ إلا مجلوداً فی حدّ أو مجرّباً علیه شهادة زورٍ أو ظنیناً فی ولاءٍ أو نسبٍ. فإنّ الله تولّی منکمُ السّرائرَ و درأ بالبیّنات و الأیمان. و ایّاک و الغلقَ و الضّجرَ و التّأذّی للخصوم و التنکّر عند الخصوماتِ؛ فإنّ القضاءَ فی مواطن الحقّ یُعظّم به الأجر و یَحْسُنُ به الذّخر؛ فمن صَحَّتْنیّتهُ و أقبل علی نفسه کفاه اللهُ ما بینه و بین النّاسِ، ومَنْ تخلّق للنّاس بما یعلم الله أنّه لیس مِنْ نفسه شانَهُ الله؛ فما ظنّک بثواب الله عزّوجلّ فی عاجل رزقه و خزائن رحمته! والسّلام.

ترجمه:
”از بنده خدا عمر بن خطّاب به عبدالله بن قیس (ابوموسی اشعری ) درود برشما؛ بدان که دادرسی فریضه ای استوار و سنّتی لازم الاتباعاست.در آن چه فراروی تو آید به درستی بیندیش. بیان حق بدون زمینه ها و پشتوانه های اجرایی سودی ندارد. در نشست و برخاست و روبه رو شدن و دادرسی کردن، مردم را برابر بشمار تا اشراف به بیداد تو امیدوار نشوند و بیچارگان از دادگری تو نومید نگردند. اثبات ادعا بر عهده مدعی و سوگند متوجه مدعا علیه است. صلح میان مسلمانان لازم الاتباع است مگر صلحی که حرامی را حلال یا حلالی را حرام کند. هر که مدعی حقّی شد فرصتی برای اثبات آن دراختیار او بگذا؛ اگر از عهدة اثبات برآمد، حق او را به جای آور و گرنه او را به بی حقی محکوم کن؛ این شیوه، عذری برای مدعیان باقی نمی گذارد و تو را از ابهام و سردرگمی به در می آورد. حکمی که در دادرسی های امروز داده ای نباید تو را ازتجدید نظر در موارد مشابه و حکم به آنچه به حقیقت آن پی برده ای باز دارد. حق، قدیم است و هیچ چیز موجب ابطال آن نمی شود. رجوع به حق همیشه از ادامه راه باطل شایسته تر است. مسلمانان در برابریکدیگر عادل فرض می شوند؛ مگر آنان که سابقه شهادت کذب یا محکومیت به حد دارند یا به واسطه قرابت و موالات در معرض اتّهامند. خدای متعال بر باطنِ بندگان خود اشراف دارد و گناهانشان را جز در موارد اقامه بینه وادای سوگند برآنان می پوشاند. تأکید می کنم که اندیشه ات را در وقایعی که بر تو عرضه می شوند و حکمی در کتاب و سنّت ندارند به کارگیر؛ آنگاه اشباه ونظائر مسائل را بریکدیگر قیاس کن و هر چه را نزد خداوند محبوب تر و به حق، نزدیک تر یافتی بر آن تکیه کن. از خشم و اضطراب و تنگدلی و آزردن مردم و میدان ندادن به اصحاب دعاوی پرهیزکن. دادرسی و حکم به حق از موجبات برخورداری از ثواب الهی و حسن شهرت است.هر که با اخلاص و انگیزه ای پاک حکم به حق کند - هر چند علیه خود - خداوند آنچه را میان او و دیگران است، متکفّل می شود. هرکه به آنچه در وی نیست تظاهر کند، خداوند او را خوارخواهد کرد. خدای متعال جز آنچه به اخلاص انجام شده، از بندگان نمی پذیرد. تا گمان تو درباره نعمت های خداوند و خزائن رحمت او چه باشد!
سلام ورحمت خداوند بر توباد.”
منبع متن: ابن قیم الجوزیه،اعلام الموقعین عن رب العالمین،1/85.
منبع ترجمه:امیدی،دکترجلیل،مقدمه ای بر تاریخ حقوق، ص171، تهران: احسان، 1383.